İş hukukunda sık kullanılan kavramlar
İş sözleşmesi, fesih, ücret ve çalışma düzenine ilişkin temel terimleri kısa açıklamalar ve ilgili rehberlerle birlikte inceleyin.
Okuma notu: Açıklamalar genel bilgi amaçlı kısa tanımlardır. Bir kavramın somut olaya uygulanması; sözleşme, işyeri kayıtları, süreler ve olayın özellikleriyle birlikte değerlendirilir.
21 kavram gösteriliyor.
Aramanızla eşleşen kavram bulunamadı.
İş ilişkisinin tarafları ve başvuru yolları
Alt işveren İş K. m.2
Bir işverenden, işyerindeki yardımcı işlerde veya asıl işin kanunda belirtilen koşulları taşıyan bir bölümünde iş alan ve görevlendirdiği işçilerini yalnız bu işyerinde çalıştıran diğer işverendir.
Arabuluculuk 7036 sayılı Kanun
Kanunda belirtilen işçi veya işveren alacakları, tazminatlar ve işe iade taleplerinde dava açılmadan önce başvurulması gereken uyuşmazlık çözüm yoludur.
İş sözleşmesinin süre yapısı
Belirsiz süreli iş sözleşmesi İş K. m.11
İş ilişkisinin bir süreye bağlanmadığı sözleşmedir. Belirli süreli sözleşmenin objektif koşulları bulunmuyorsa ilişki belirsiz süreli kabul edilebilir.
Sözleşmenin başlangıcı ve iş görme borcu
Deneme süresi İş K. m.15
Tarafların sözleşmeye koyabileceği deneme kaydı kural olarak en çok iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Bu sürede fesih bildirimsiz ve tazminatsız yapılabilir, çalışılan günlerin ücreti saklıdır.
Devamsızlık İş K. m.25/II-g
İşçinin izin almadan veya haklı bir nedene dayanmadan kanunda belirtilen sürelerle işe gelmemesi, koşulları oluştuğunda işveren yönünden haklı fesih nedeni olabilir. Günler, mazeret ve kayıtlar birlikte incelenir.
Çalışma koşullarında değişiklik
Esaslı değişiklik İş K. m.22
Ücret, görev, çalışma yeri veya süre gibi çalışma koşullarında işçi aleyhine önemli sonuç doğurabilecek değişikliktir. Kanundaki yazılı bildirim ve kabul yöntemi uygulanır.
Çalışma süresi ve fesih
Fazla çalışma İş K. m.41
Kanundaki esaslara göre haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır. Ücretlendirme veya serbest zaman, denkleştirme ve istisnalar ayrıca değerlendirilir.
Fesih ölçütleri ve ücretin kapsamı
Geçerli neden İş K. m.18
İş güvencesi kapsamındaki belirsiz süreli sözleşmenin işveren tarafından feshedilmesinde; işçinin yeterliliği veya davranışları ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan nedendir.
Giydirilmiş ücret Hesaplama kavramı
Çıplak ücrete, işçiye düzenli sağlanan para veya para ile ölçülebilir menfaatlerin eklenmesiyle belirlenen hesaplama tabanıdır. Hangi ödemenin dahil olacağı alacağın türüne ve düzenliliğe göre değişir.
Derhal fesih ve dinlenme hakkı
Haklı neden İş K. m.24–25
İş ilişkisinin sürdürülmesini dürüstlük kuralları çerçevesinde beklenemez hâle getiren ve kanundaki koşulları varsa taraflardan birine derhal fesih imkânı sağlayan nedendir.
Hafta tatili İş K. m.46
Kanundaki çalışma koşullarının yerine getirilmesi hâlinde yedi günlük dönem içinde kesintisiz en az yirmi dört saat olarak kullandırılan dinlenme süresidir.
Fesih belgeleri, süreler ve sonuçlar
İbraname TBK m.420
İşçinin işverenden olan alacaklarını sona erdirdiğini belirten belgedir. Geçerlilik için yazılılık, sözleşmenin sona ermesinden sonra bekleme süresi, alacak türü ve miktarının açıklığı ile banka yoluyla tam ödeme gibi sıkı koşullar aranır.
İhbar süresi İş K. m.17
Belirsiz süreli sözleşmenin olağan feshinde, işçinin kıdemine göre karşı tarafa önceden tanınması gereken iki, dört, altı veya sekiz haftalık asgari bildirim süresidir.
İkale Karşılıklı sona erdirme
İşçi ve işverenin iş sözleşmesini karşılıklı ve birbirine uygun iradeleriyle sona erdirmesidir. İrade serbestliği, teklifin kimden geldiği ve işçiye sağlanan yarar, geçerlilik değerlendirmesinde önem taşır.
İşe iade İş K. m.18–21
İş güvencesi koşullarını taşıyan işçinin, geçerli nedene dayanmayan veya usule aykırı feshe karşı başvurabileceği hukuki korumadır. Başvuru ve dava süreleri hak kaybı doğurabilecek niteliktedir.
İş kazası 5510 sayılı Kanun
Sigortalıyı bedenen veya ruhen engelli hâle getiren ve sosyal güvenlik mevzuatında sayılan hâl ve durumlardan birinde meydana gelen olaydır. Bildirim, kayıt ve sorumluluk başlıkları ayrı ayrı incelenir.
Sözleşmenin sona ermesine bağlı temel alacak
Kıdem tazminatı 1475 sayılı Kanun m.14
En az bir yıllık kıdem ve kanunda sayılan sona erme nedenlerinden biri bulunduğunda, işçinin hizmet süresine göre hesaplanan tazminattır. Giydirilmiş ücret ve yasal tavan hesaplamada dikkate alınır.
İşverenler arası ilişkinin gerçek niteliği
Muvazaa İş K. m.2
Tarafların gerçek iradeleri ile dışarıya açıkladıkları işlem arasında bilinçli uyumsuzluk bulunmasıdır. Alt işverenlik ilişkisinde muvazaa tespit edilirse kanunda öngörülen başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi sayılma sonucu gündeme gelebilir.
Fesih öncesi usul güvencesi
Savunma İş K. m.19
İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili fesihte, hakkındaki iddialara yanıt verebilmesini sağlayan usul güvencesidir. Kanundaki haklı nedenle derhal fesih istisnaları saklıdır.
Resmî tatil günlerinde ücret
Ulusal bayram ve genel tatil ücreti İş K. m.47
Kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü sayılan günlere ilişkin ücret hakkıdır. Çalışılmaması ve çalışılması hâllerinde ödenecek tutar farklı esaslara tabidir.
İş görme karşılığı temel edim
Ücret İş K. m.32
Bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır. Brüt-net ayrımı, ek ödemeler, kesintiler ve ödeme kayıtları birlikte değerlendirilir.
Mevzuat ve ilgili rehberler
Kavramlar kısa tutulmuştur; güncel madde metni ve somut olayın özellikleri esas alınmalıdır.
- 4857 sayılı İş Kanunu — güncel resmî kurum metniTanımlar, sözleşme türleri, fesih, ücret, çalışma süresi ve tatil hükümleri.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Adalet BakanlığıSözleşmeler, irade açıklamaları ve işçi alacaklarında ibra hükümleri.
- İş kazası — Sosyal Güvenlik Kurumuİş kazası sayılan hâller ve bildirim açıklamaları.
