Türk Ceza Kanunu Rehberi

Kast ve olası kast

Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Kişi bir sonucun meydana gelebileceğini öngördüğü hâlde davranışını sürdürürse olası kast gündeme gelebilir.

Doğrudan kast ile olası kastın ayrımı; kişinin bilgisi, amacı, olayın gelişimi ve sonucu kabullenip kabullenmediği birlikte değerlendirilerek yapılır.

Taksir ve bilinçli taksir

Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle suç tanımındaki sonucun öngörülmeden meydana gelmesidir. Taksirli fiil ancak kanunun açıkça cezalandırdığı hâllerde suç oluşturur.

Kişi sonucu öngörmesine rağmen gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket etmişse bilinçli taksir tartışılır. Her kişi kendi kusuru oranında sorumlu tutulur.

Suça teşebbüs

Kişi, işlemeyi kastettiği suçun icrasına elverişli hareketlerle doğrudan başlayıp elinde olmayan nedenlerle suçu tamamlayamazsa teşebbüsten sorumlu olabilir.

Hazırlık hareketi ile icra hareketinin ayrımı ve meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı somut olay üzerinden değerlendirilir.

Faillik

Suçun kanuni tanımındaki fiili tek başına veya başkalarıyla birlikte gerçekleştiren kişi faildir. Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de koşulları varsa fail olarak sorumlu tutulabilir.

Yardım etme

Suç işlemeye teşvik etmek, suç işleme kararını kuvvetlendirmek, suçun nasıl işleneceği konusunda yol göstermek veya fiilin gerçekleştirilmesini kolaylaştırmak yardım etme kapsamında değerlendirilebilir.

Yardım eden kişinin sorumluluğu, failin fiiline katkısının niteliği ve suçla kurduğu iradi bağ üzerinden belirlenir.

Zincirleme suç

Aynı suç işleme kararı kapsamında, aynı kişiye karşı aynı suçun farklı zamanlarda birden fazla işlenmesi hâlinde kural olarak tek ceza belirlenip artırılabilir.

Kanunda bazı suçlar zincirleme suç uygulamasının dışında bırakılmıştır; mağdur ve fiil sayısı ayrıca incelenir.

Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar

Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası; kişinin özellikleri, sosyal ve ekonomik durumu, pişmanlığı ve suçun işlenişi dikkate alınarak adli para cezası veya kanunda sayılan başka tedbirlere çevrilebilir.

Çevirme otomatik değildir; suç tipi, yaş, önceki mahkûmiyet ve kanuni sınırlamalar ayrıca kontrol edilir.

Hapis cezasının ertelenmesi

İki yıl veya daha az hapis cezası belirli koşullarla ertelenebilir. Fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler bakımından üst sınır üç yıldır.

Önceki kasıtlı suç mahkûmiyeti, yargılama sürecindeki pişmanlık ve yeniden suç işlememe yönündeki mahkeme kanaati değerlendirilir. Erteleme beraat anlamına gelmez.

Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma

Kasten işlenen bir suçtan verilen hapis cezasına bağlı olarak bazı kamu görevleri, velayet veya vesayet yetkileri ve belirli meslek ya da izinler bakımından hak yoksunlukları gündeme gelebilir.

Uygulamanın kapsamı; suç, ceza türü, hüküm ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla oluşan güncel metin birlikte incelenerek belirlenir.

Suçta tekerrür

Önceki suçtan verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suç işlenmesi hâlinde tekerrür hükümleri uygulanabilir; önceki cezanın tamamen infaz edilmiş olması şart değildir.

Tekerrür, yeni suçun cezasını ve uygulanacak infaz rejimini etkileyebilir. Önceki kararın kesinleşme tarihi, suçların niteliği ve kanuni süreler kontrol edilir.

Cezanın belirlenmesi

Hâkim temel cezayı kanuni sınırlar içinde; suçun işleniş biçimi, kullanılan araçlar, zaman ve yer, meydana gelen zarar veya tehlike ile failin kast veya taksirinin ağırlığını değerlendirerek belirler.

Daha sonra teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, yaş küçüklüğü ve diğer artırma veya indirim nedenleri kanundaki sıraya göre uygulanır.

Takdiri indirim nedenleri

Failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığı gösteren davranışları ile cezanın geleceği üzerindeki etkisi gibi nedenlerle indirim yapılabilir.

İndirim otomatik değildir. Mahkemeyi etkilemeye yönelik yalnızca şekli tutum ve davranışlar indirim nedeni sayılamaz; gerekçe kararda gösterilmelidir.

Kasten yaralama

Bir kişinin vücuduna acı vermek veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olmak kasten yaralama suçunu oluşturabilir.

Fiilin basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir olup olmadığı, kullanılan araç, mağdurun niteliği ve meydana gelen sonuçlar soruşturmanın kapsamını etkiler.

Tehdit

Bir kişiyi kendisinin veya yakınının hayatına, vücut ya da cinsel dokunulmazlığına saldırı gerçekleştirileceği yönünde korkutmak tehdit suçunu oluşturabilir.

Malvarlığına büyük zarar veya başka bir kötülük bildirimi, silah kullanılması, birden fazla kişinin birlikte hareket etmesi ve iletişim yöntemi ayrı değerlendirilir.

Hakaret

Bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını zedeleyebilecek somut bir fiil isnat etmek veya sövmek hakaret suçunu oluşturabilir. Yazılı, sesli veya görüntülü iletiyle gönderilen ifadeler de bu kapsamda değerlendirilebilir.

İfadenin bütünü, muhatabı, bağlamı, aleniyet, kamu görevi ve şikâyet koşulu birlikte incelenir.

Özel hayatın gizliliğini ihlal

Kişinin özel yaşam alanına hukuka aykırı biçimde müdahale etmek bu suçu oluşturabilir. Görüntü veya ses kaydı alınması ve özel hayata ilişkin kayıtların yayımlanması ayrıca düzenlenmiştir.

Olayın özel hayat alanına girip girmediği, rıza, kayıt yöntemi ve paylaşımın kapsamı birlikte değerlendirilir.

Kişisel verileri hukuka aykırı verme, yayma veya ele geçirme

Kişisel veriyi hukuka aykırı şekilde başkasına vermek, yaymak veya ele geçirmek suç oluşturabilir. Verinin daha önce öğrenilmiş ya da dar bir çevrede paylaşılmış olması tek başına hukuka uygunluk sağlamaz.

Verinin niteliği, elde edilme yöntemi, paylaşım amacı ve hukuki dayanak somut olayda incelenir.

Dolandırıcılık

Hileli davranışlarla bir kişiyi aldatıp onun veya başkasının zararına, fail ya da başka biri yararına menfaat sağlanması dolandırıcılık suçunu oluşturabilir.

Sözleşmenin sonradan yerine getirilmemesi tek başına yeterli değildir; başlangıçtaki hile, aldatma kabiliyeti, zarar ve yarar arasındaki bağ incelenir.

Nitelikli dolandırıcılık

Dolandırıcılığın bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları, kamu kurumları, mesleki güven ya da kanunda sayılan diğer araç ve durumlar kullanılarak işlenmesi nitelikli hâl oluşturabilir.

İlanın, banka hesabının veya dijital platformun yalnızca kullanılmış olması yeterli değildir; fiilin kanundaki nitelikli hâllerden hangisine uyduğu somutlaştırılır.