Arabuluculuktan iş mahkemesine adım adım süreç haritası
İş uyuşmazlığının türünü doğru belirlemek; başvuru yeri, süre, talep kalemleri, deliller ve dava yolunu etkiler. Bu rehber, zorunlu arabuluculuk başvurusundan son tutanağa ve iş mahkemesi aşamasına kadar temel kontrol noktalarını bir araya getirir.
Bilgilendirme: Süreler ve izlenecek yol uyuşmazlığın niteliğine göre değişebilir. Bu sayfa genel bilgi verir; somut olayın belgeleri, talep türü ve özel kanun hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Her iş uyuşmazlığı aynı yoldan başlamaz
Talebin adı kadar dayandığı ilişki ve kanuni istisnalar da önemlidir. Süre hesabına başlamadan önce uyuşmazlık türünü ayırın.
Önce talebi sınıflandırın
Ücret, fazla çalışma, yıllık izin, kıdem veya ihbar tazminatı gibi kalemlerle işe iade talebi aynı dosyada anılsa bile süre, ispat ve sonuç bakımından ayrı değerlendirilir. İş kazası kaynaklı taleplerde ise zorunlu arabuluculuk istisnası gözden kaçırılmamalıdır.
Arabuluculuğa nasıl başvurulur?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
Taraf bilgileri
Ad, unvan, adres ve ulaşılabilen iletişim bilgileri doğru verilmelidir. Birden fazla karşı taraf varsa her biri açıkça belirtilmelidir.
Talep çerçevesi
Ücret, fazla çalışma, izin, tazminat veya işe iade gibi başlıklar; dönem ve olayla ilişkilendirilerek ayrı ayrı kayda geçirilmelidir.
Yetki kontrolü
Başvurunun yanlış büroya yapılması hâlinde yetki itirazı ve devamındaki usul ayrıca değerlendirilir; işin fiilen yapıldığı yer önem taşır.
Arabuluculukta süre ve zamanaşımı
Arabulucunun görevlendirildiği tarih ile son tutanağın düzenlendiği tarih arasındaki dönem, dava sürelerinin hesabını doğrudan etkiler.
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren başvuruyu kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırır.
Zorunlu hâllerde bu süre arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir.
Büroya başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur; hak düşürücü süre işlemez.
Bu üç haftalık süre, işçilik alacaklarının zamanaşımı süresi değildir. Alacağın tabi olduğu zamanaşımı ve başlangıç tarihi talep kalemine göre ayrıca belirlenir.
İşe iade için özel ve kısa takvim
Fesih bildiriminin tebliğiyle başlayan süreler, genel işçilik alacağı süreleriyle karıştırılmamalıdır.
Dava aşamasında
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını ileri sürüyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür.
İşe başlatmamanın sonucu
Mahkeme, işçinin başvurusu üzerine işverence işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminatı dört ila sekiz aylık ücret tutarında belirler. Kararın kesinleşmesine kadar en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklar da hükümde belirlenir.
Arabuluculukta işe başlatma konusunda anlaşılırsa; işe başlatma tarihi, çalıştırılmayan süreye ilişkin ücret ve diğer hakların parasal miktarı ile işe başlatmama hâlindeki tazminatın parasal miktarı belirlenmelidir. Bunlardan biri eksikse anlaşma sağlanamamış sayılır.
Başvuru öncesi hangi belgeler hazırlanmalı?
Talep tablosu ile çalışma, ödeme ve fesih kayıtlarını aynı zaman çizelgesinde toplamak görüşmenin verimli ilerlemesini sağlar.
İş ilişkisi
İş sözleşmesi, görev tanımı, işe giriş ve işten ayrılış kayıtları, çalışma belgesi.
Ücret ve ödeme
Bordrolar, ücret hesap pusulaları, banka kayıtları, prim ve yan hak belgeleri.
Çalışma süresi
Puantaj, vardiya, fazla çalışma, izin, tatil çalışması ve rapor kayıtları.
Fesih dosyası
Fesih bildirimi, savunma, tutanak, ihtar, performans kayıtları ve tebliğ belgesi.
Talep tablosunda kalemleri birbirinden ayırın
Her talep için dönem, brüt veya net tutar, ödeme kayıtları, faiz talebi ve dayanak belge ayrı gösterilmelidir. Aynı toplam içinde birleştirilen kalemler, hem müzakereyi hem de ilerideki ispat değerlendirmesini güçleştirebilir.
Toplantıda kapsamı ve sonucu açıklaştırın
Arabuluculuk, tarafların kendi kararlarını verdiği gizli bir müzakere sürecidir; arabulucu uyuşmazlık hakkında karar vermez.
Katılım ve temsil
- Taraflar görüşmeye bizzat katılabilir
- Kanuni temsilci veya avukatla temsil mümkündür
- İşverenin yazılı yetkilendirdiği çalışan görüşmede işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir
- Temsil belgesinin kapsamı toplantıdan önce kontrol edilmelidir
Anlaşma metninde açıklık
- Hangi talep ve dönemlerin kapsandığı
- Tutarların brüt veya net niteliği
- Faiz, ödeme tarihi ve varsa taksitler
- Vergi ve sosyal güvenlik kesintilerinin uygulaması
- İşe iade anlaşmasında kanunun aradığı üç zorunlu unsur
Geçerli bir mazeret olmadan ilk toplantıya katılmaması nedeniyle süreç sona eren taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ücretin yarısına hükmedilir.
İlk toplantıya her iki tarafın da katılmaması nedeniyle süreç sona ererse, açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.
Anlaşma sağlanamazsa dava dosyası
Son tutanak yalnızca sürecin bittiğini değil, hangi talepler bakımından arabuluculuk yapıldığını da gösterir.
Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılmışsa dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret gündeme gelir.
Yetki, yargılama ve ispat
İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır. Birden fazla talep varsa ispat yükü ve deliller her kalem için ayrı değerlendirilir.
Rehberler ve hesaplama araçları
Uyuşmazlığın konusuna göre ilgili rehber ve mevcut hesaplama araçlarına doğrulanmış adresleriyle ulaşın.
İşten Çıkarılma ve Fesih
Fesih türleri, işe iade, hak düşürücü süreler ve çıkış sonrası kontrol adımları.
Rehberi incele → Rehberİşçilik Alacakları
Ücret, fazla çalışma, tatil, izin ve tazminat kalemleri için kanıt ve süre çerçevesi.
Rehberi incele → Rehberİşverenler İçin İş Hukuku
Personel kayıtları, performans, disiplin, fesih ve uyuşmazlık hazırlığı.
Rehberi incele → Hesaplama aracıİşçilik Alacakları Hesaplama
Temel alacak kalemleri için bilgilendirme amaçlı ön hesap.
Hesaplamaya geç → Hesaplama aracıİşe İade Tazminatı Hesaplama
İşe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti için ön hesap.
Hesaplamaya geç → Ana rehberİş Hukuku ve Çalışma Hayatı
Makale, süreç rehberi, kanun maddesi ve hesaplama araçlarını bir araya getiren merkez.
Ana rehbere dön →Resmî mevzuat kaynakları
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — Adalet BakanlığıDava şartı arabuluculuk, görev, yetki ve yargılama usulü.
- 7531 sayılı Değişiklik Kanunu — TBMMİlk toplantıya mazeretsiz katılmamanın yargılama gideri ve vekâlet ücreti sonuçlarına ilişkin güncel düzenleme.
- İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk — Adalet BakanlığıBaşvuru, toplantı, süre, temsil ve süreç hakkında genel resmî açıklamalar.
- 4857 sayılı İş Kanunu — resmî kurum metniİşe iade başvurusu, ispat yükü ve işe iadenin sonuçları.
