Personel sürecini işe girişten işten çıkışa düzenli yönetin
İşveren açısından sağlam bir iş hukuku sistemi yalnızca fesih anında hazırlanan belgelerden oluşmaz. Sözleşme, çalışma koşulları, bordro, izin, performans, disiplin ve iş sağlığı–güvenliği kayıtlarının iş ilişkisi boyunca birbiriyle uyumlu tutulması gerekir.
Bilgilendirme: Bu sayfa genel bir uygulama çerçevesidir. İşkolu, çalışan sayısı, işin tehlike sınıfı, sözleşmeler ve toplu iş sözleşmesi yükümlülükleri sonucu değiştirebilir; somut olay için hukuki görüş yerine geçmez.
Personel yaşam döngüsü
Her aşamanın belgesi bir sonraki aşamanın dayanağını oluşturur. Sonradan oluşturulan kayıtlar, düzenli sürecin yerini tutmaz.
Doğru sözleşme türünü seçin
Sözleşmenin adı değil, ilişkinin gerçek niteliği ve kanundaki koşullar belirleyicidir.
Görev tanımı, ücret ve yan haklar, çalışma yeri, çalışma süresi, gizlilik, fazla çalışma uygulaması ve fesih hükümlerinin çelişkisiz ve uygulanabilir biçimde yazılması uyuşmazlık riskini azaltır.
Özlük dosyası ve belge düzeni
İşveren her işçi için özlük dosyası düzenlemeli, zorunlu kayıtları saklamalı ve işçiye ilişkin bilgileri hukuka uygun ve gizliliği koruyacak biçimde kullanmalıdır.
İşe giriş belgeleri
Sözleşme, görev tanımı, işe giriş bildirimi, kimlik ve iletişim kayıtları.
Güncellik ve amaçla sınırlılıkÇalışma kayıtları
Puantaj, vardiya, fazla çalışma onayı, izin ve rapor belgeleri.
Dönem ve tarih bütünlüğüÜcret kayıtları
Bordro, ücret hesap pusulası, banka dekontu, prim ve yan hak belgeleri.
Ödeme ile bordro uyumuDisiplin ve çıkış
Tutanak, savunma, ihtar, fesih bildirimi, çalışma belgesi ve çıkış kaydı.
Yetki, tebliğ ve gerekçeÖzlük dosyası sınırsız veri toplama alanı değildir
İş Kanunu m.75, işçi bilgilerinin dürüstlük kurallarına ve hukuka uygun kullanılmasını; gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgilerin açıklanmamasını gerektirir. Erişim yetkileri ve saklama düzeni buna göre kurulmalıdır.
Ücret, mesai ve izin kayıtları
Bordro ve banka ödemesi tek başına yeterli değildir; çalışma süresiyle ödeme kalemlerinin birbiriyle uyumlu olması gerekir.
Ücret hesap pusulasında ödemenin günü ve dönemi; fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil gibi eklemeler ile vergi, prim, avans ve icra gibi kesintiler ayrı ayrı gösterilmelidir.
Çalışma koşullarında esaslı değişiklik
Ücret, görev, çalışma yeri veya çalışma düzenindeki her değişiklik yönetim hakkı kapsamında değerlendirilemez.
Değişikliği tanımlayın
İşçinin mevcut koşullarına ve değişikliğin ağırlığına göre bunun esaslı olup olmadığını değerlendirin.
Yazılı teklif yapın
Esaslı değişiklik işçiye yazılı bildirilmelidir; gerekçe, kapsam ve yürürlük tarihi açık olmalıdır.
Altı iş gününü izleyin
İşçinin altı iş günü içinde yazılı kabul etmediği değişiklik kendisini bağlamaz. Kabul edilmezse sonraki yol m.22 koşullarına göre ayrıca belirlenir.
Çalışma koşulu değişikliği geçmişe etkili yürütülemez. İşçinin sessiz kalması her durumda yazılı kabul yerine geçmez.
Performans, savunma ve disiplin
Sonuca odaklanan fakat ölçütü, geri bildirimi ve kayıt düzeni bulunmayan sistemler fesih aşamasında açıklama güçlüğü yaratır.
Performans süreci
- Görevle ilgili, önceden bildirilen ölçütler
- Karşılaştırılabilir ve denetlenebilir veriler
- Düzenli geri bildirim ve gelişim imkânı
- Dönemsel değerlendirme kayıtları
- Benzer çalışanlarda tutarlı uygulama
Disiplin süreci
- Olayın tarih, yer ve kişilerle somutlaştırılması
- Tutanağın olayı gerçekten gören kişilerce düzenlenmesi
- İddianın işçiye açıkça bildirilmesi
- Gereken hâllerde savunma için gerçek imkân tanınması
- Kararın yetkili kişi veya kurulca alınması
Savunma her fesih türünde aynı şekilde uygulanmaz
Belirsiz süreli sözleşmenin işçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle feshedilmesinde kural olarak savunma alınması gerekir. İş Kanunu m.25/II koşullarına uygun haklı fesih hâli kanunda ayrıca saklı tutulmuştur.
Geçerli fesih ile haklı feshi ayırın
Fesih türü; bildirim süresi, tazminatlar, savunma, süre ve ispat yükü bakımından sonucu değiştirir.
Geçerli nedenle fesih
- Yeterlilik veya davranış ya da işletme–işyeri–iş gerekleri
- Açık ve kesin yazılı fesih sebebi
- Davranış/verim nedeninde kural olarak savunma
- İş güvencesi kapsamı ve alternatif önlemlerin değerlendirilmesi
- Bildirim süresi veya peşin ödeme
Haklı nedenle derhal fesih
- Kanundaki haklı neden grubunun doğru belirlenmesi
- Olay ve delilin sözleşmeyi sürdürmeyi çekilmez kılacak ağırlığı
- Ahlak ve iyi niyet hâllerinde altı iş günü ve bir yıllık süre kontrolü
- Yetkili kişi tarafından açık fesih bildirimi
- Tazminat ve diğer alacakların ayrı hesabı
İş güvencesi kapsamındaki fesihte sebep açık ve kesin biçimde belirtilmelidir.
m.24/II ve m.25/II kapsamındaki ahlak ve iyi niyet hâllerinde öğrenmeden itibaren hak düşürücü süre.
İşçinin işe iade talebiyle arabulucuya başvuru süresi; fesih bildiriminin tebliğinden başlar.
Fesih sonrası kontrol listesi
Fesih bildirimi ile SGK kaydı, bordro ve ödeme belgelerindeki neden ve tarihler birbiriyle uyumlu olmalıdır.
Tebliğ ve tarih
Fesih bildiriminin ne zaman ve nasıl tebliğ edildiğini kayıt altına alın.
Son bordro
Ücret, izin, tazminat ve diğer hakları kalem kalem hesaplayın.
SGK bildirimi
İşten ayrılış bildirgesindeki kod ve tarihin gerçek fesih işlemiyle uyumunu kontrol edin.
Çalışma belgesi
İşin türünü ve çalışma süresini gösteren belgeyi düzenleyin; özlük dosyasını kapatın.
İş sağlığı ve güvenliği yönetimi
İSG yükümlülükleri yalnızca kaza sonrasında devreye girmez; önleme, eğitim, gözetim ve kayıt düzeni işin başından itibaren kurulmalıdır.
Riskleri önleyin
Mesleki risklerin önlenmesi, gerekli organizasyonun kurulması ve risk değerlendirmesinin yapılması veya yaptırılması temel yükümlülüklerdendir.
Eğitim ve bilgilendirme
Çalışanların işe ve riske uygun biçimde bilgilendirilmesi, eğitilmesi ve talimatların uygulanmasının izlenmesi gerekir.
Kayıt ve bildirim
İş kazası, meslek hastalığı, sağlık gözetimi ve düzeltici faaliyet kayıtları; özel süre ve usulleriyle yürütülmelidir.
İSG hizmeti dışarıdan alınsa dahi işverenin kanuni sorumluluğu ortadan kalkmaz. Yükümlülükler işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve faaliyet konusu bakımından ayrıca belirlenir.
Arabuluculuk ve dava dosyasına hazırlık
İşçi veya işveren alacağı, tazminatı ve işe iade taleplerinde arabuluculuğa başvuru kural olarak dava şartıdır.
Arabuluculuk öncesi
- Talep kalemlerini ve dönemlerini ayırın
- Ödeme ve çalışma kayıtlarını eşleştirin
- Fesih gerekçesi ile SGK kaydını karşılaştırın
- Yetki ve temsil belgelerini hazırlayın
- Uzlaşma sınırlarını hesap verileriyle belirleyin
Dosya bütünlüğü
- Sözleşme ve görev tanımı
- Özlük, bordro ve banka kayıtları
- Puantaj, izin ve vardiya kayıtları
- Savunma, tutanak ve ihtarlar
- Fesih bildirimi ve çıkış belgeleri
İlgili rehberler ve kaynaklar
Mevcut makale, rehber ve hesaplama araçlarına doğrulanmış adresleriyle ulaşın.
İşverenin Haklı Nedenle Feshi
m.25 kapsamındaki nedenler ve uygulama ayrımları.
İçeriği incele → Rehberİşçilik Alacakları
Ücret, mesai, tatil, izin ve tazminat kalemleri.
Rehberi incele → Araçİşçilik Alacakları Hesaplama
Temel kalemler için bilgilendirme amaçlı ön hesap.
Hesaplamaya geç →Resmî mevzuat kaynakları
- 4857 sayılı İş Kanunu — resmî kurum metniSözleşme, çalışma koşulları, ücret, fesih, özlük dosyası ve kayıt yükümlülükleri.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik BakanlığıİSG kapsamı, önleme ve işverenin temel yükümlülükleri.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — TBMM kanun bilgileriİş mahkemeleri ve dava şartı arabuluculuk.
