Ceza hukukunda sık kullanılan kavramlar
Soruşturma, kovuşturma, taraf sıfatları, koruma tedbirleri ve yaptırımlara ilişkin temel terimleri vatandaşın anlayabileceği kısa açıklamalarla inceleyin.
Okuma notu: Açıklamalar genel bilgi amaçlı kısa tanımlardır. Bir kavramın somut olaya uygulanması; isnat edilen suç, deliller, süreler ve dosyanın bulunduğu aşamayla birlikte değerlendirilir.
32 kavram gösteriliyor.
Aramanızla eşleşen kavram bulunamadı.
Koruma tedbirleri ve yaptırımlar
Adli kontrol CMK m.109
Tutuklama nedenleri bulunsa bile kişinin cezaevine alınması yerine bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasıdır. İmza verme, belirli yerlere gitmeme veya yurt dışına çıkamama gibi yükümlülükler uygulanabilir.
Adli para cezası TCK m.52
Mahkemenin belirlediği gün sayısının, kişinin ekonomik ve şahsi durumuna göre belirlenen günlük tutarla çarpılmasıyla hesaplanan ceza türüdür. İdari para cezasından farklıdır.
Yargılamanın sonuçları
Beraat CMK m.223
Mahkemenin; yüklenen fiilin suç olmaması, sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması veya suçun sanık tarafından işlendiğinin kanıtlanamaması gibi kanunda sayılan hâllerde verdiği hükümdür.
Fiilin işleniş biçimi
Cebir Ceza hukuku kavramı
Bir kişiye karşı fiziksel güç kullanılarak iradesinin etkilenmesi veya belirli bir davranışa zorlanmasıdır. Hangi suç kapsamında sonuç doğuracağı, kuvvetin amacı ve olayın özelliklerine göre belirlenir.
İspat ve malvarlığına karşı suçlar
Delil CMK m.206–217
Uyuşmazlık konusu olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini ortaya koymaya yarayan bilgi, belge, kayıt veya bulgudur. Hüküm, duruşmada tartışılan ve hukuka uygun biçimde elde edilen delillere dayanır.
Dolandırıcılık TCK m.157–158
Hileli davranışlarla bir kişiyi aldatıp onun veya başkasının zararına menfaat sağlanmasıdır. Her borcun ödenmemesi dolandırıcılık değildir; başlangıçtaki hile ve hilenin zarar üzerindeki etkisi araştırılır.
Eşya üzerindeki tedbirler ve cezanın bireyselleştirilmesi
El koyma CMK m.123 ve devamı
Delil niteliği taşıyabilecek veya müsadereye konu olabilecek eşya ya da malvarlığı değerinin, yetkili makam kararıyla geçici olarak kişinin tasarrufundan çıkarılmasıdır.
Hapis cezasının ertelenmesi TCK m.51
Kanundaki süre ve kişisel koşullar oluştuğunda, verilen hapis cezasının cezaevinde infaz edilmesinin belirli bir denetim süresine bağlanmasıdır. Beraat veya hükmün ortadan kalkması anlamına gelmez.
Suça katılan kişinin konumu
Fail TCK m.37
Suçun kanuni tanımındaki fiili tek başına veya başkalarıyla birlikte gerçekleştiren kişidir. Bir başkasını araç olarak kullanan kişi de koşulları varsa fail olarak sorumlu tutulabilir.
Soruşturmadaki geçici koruma tedbirleri
Gözaltı CMK m.91
Yakalanan kişinin, soruşturma yönünden gerekli görülmesi ve kanuni koşulların bulunması hâlinde savcılık kararıyla geçici olarak özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Süre ve itiraz güvenceleri kanunda düzenlenir.
Hükmün açıklanmasına ilişkin kurumlar
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) CMK m.231
Kanundaki koşullar oluştuğunda kurulan mahkûmiyet hükmünün belirli bir denetim süresince açıklanmayıp hukuki sonuç doğurmasının ertelenmesidir. Erteleme ve beraattan farklı bir kurumdur.
İddia, savunma ve kanun yolları
İddianame CMK m.170
Savcının, soruşturma sonunda suçun işlendiğine ilişkin yeterli şüpheye ulaştığında kamu davası açmak için mahkemeye sunduğu belgedir. Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabulüyle başlar.
İfade alma CMK m.2
Şüphelinin soruşturma konusu suçla ilgili olarak kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesidir. Susma ve müdafi yardımından yararlanma gibi haklar ifade öncesinde bildirilir.
İstinaf CMK m.272 ve devamı
İlk derece ceza mahkemesi kararlarının, kanundaki koşullar ve süre içinde bölge adliye mahkemesince hem maddi olay hem hukuk yönünden incelenmesini sağlayan olağan kanun yoludur.
Manevi unsur ve yargılama evresi
Kast TCK m.21
Suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Kişi öngördüğü sonucu kabullenerek davranışını sürdürürse olası kast gündeme gelebilir.
Katılan CMK m.237 ve devamı
Mağdurun, suçtan zarar görenin veya bazı hâllerde kanuni temsilcisinin, mahkemenin kabulüyle kamu davasına taraf olarak katılması sonucu kazandığı sıfattır.
Kovuşturma CMK m.2
İddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar devam eden ceza yargılaması evresidir. Bu evrede şüpheli artık sanık olarak adlandırılır.
Suçtan etkilenenler ve savunma
Mağdur Ceza muhakemesi kavramı
Suçla korunan hukuki değeri doğrudan ihlal edilen kişidir. Mağdur ile suçtan zarar gören her olayda aynı kişi olmayabilir.
Müdafi CMK m.2
Ceza muhakemesinde şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukattır. Bazı hâllerde kişinin talebi olmasa da zorunlu müdafi görevlendirilir.
Müsadere TCK m.54–55
Suçla bağlantılı eşya veya suçtan elde edilen ekonomik kazancın, kanundaki koşullarla mülkiyetinin devlete geçirilmesidir. El koymadan farklı olarak geçici bir tedbir değil, hükümle kurulan sonuçtur.
Müşteki (şikâyetçi) Ceza muhakemesi kavramı
Bir suç nedeniyle yetkili makamlara şikâyette bulunan kişidir. Müşteki olmak, kişinin otomatik olarak davaya katılan sıfatını kazandığı anlamına gelmez.
Soruşturma, yargılama ve taraf sıfatları
Sanık CMK m.2
Kovuşturmanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişidir. Kesin hükme kadar masumiyet karinesinden yararlanır.
Sorgu CMK m.2
Şüpheli veya sanığın, hâkim ya da mahkeme tarafından soruşturma veya kovuşturma konusu suç hakkında dinlenmesidir. İfade almadan farkı, işlemi yapan makamdır.
Soruşturma CMK m.2
Yetkili makamların suç şüphesini öğrenmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir. Cumhuriyet savcısı, maddi gerçeğin araştırılması için şüphelinin lehine ve aleyhine delilleri toplar.
Suçüstü CMK m.2
İşlenmekte olan suç ile henüz işlenmiş suçun hemen ardından takip, eşya veya delille yakalanma gibi kanunda tanımlanan durumları ifade eder.
Şikâyet TCK m.73
Kanunun soruşturma ve kovuşturmayı mağdurun veya yetkili kişinin iradesine bağladığı suçlarda yapılan başvurudur. Süre ve vazgeçmenin sonucu suç tipine ve dosyanın taraflarına göre değerlendirilir.
Şüpheli CMK m.2
Soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişidir. İddianamenin kabulünden sonra aynı kişi sanık sıfatını alır.
Kusur, kanun yolları ve koruma tedbirleri
Taksir TCK m.22
Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle suç tanımındaki sonucun öngörülmeden meydana gelmesidir. Sonucun öngörülüp gerçekleşmeyeceğine güvenilmesi hâlinde bilinçli taksir tartışılır.
Temyiz CMK m.286 ve devamı
Kanunda temyize açık olduğu belirtilen bölge adliye mahkemesi kararlarının Yargıtay tarafından hukuka uygunluk yönünden incelenmesini sağlayan kanun yoludur.
Tutuklama CMK m.100
Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, bir tutuklama nedeni ve ölçülülük koşulları birlikte bulunduğunda hâkim veya mahkemece uygulanabilen geçici koruma tedbiridir; ceza değildir.
Alternatif uyuşmazlık çözümü
Uzlaştırma CMK m.253
Kanunda uzlaştırma kapsamında sayılan suçlarda şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görenin, tarafsız bir uzlaştırmacı yardımıyla çözüm aramasını sağlayan ceza muhakemesi yoludur.
Özgürlüğün geçici sınırlandırılması
Yakalama CMK m.90
Suç şüphesi bulunan kişinin, hâkim önüne çıkarılmadan önce kanunda belirtilen koşullarla geçici olarak özgürlüğünün sınırlandırılmasıdır. Gözaltı ve tutuklamadan ayrı bir işlemdir.
Kavramdan ayrıntılı açıklamaya geçin
Sözlükteki kısa tanımları, TCK maddelerinin sade açıklamaları ve ceza yargılaması rehberiyle birlikte inceleyin.
